HEMS w praktyce: co system zarządzania energią naprawdę przesuwa w ciągu doby
W skrócie
- HEMS to nie urządzenie, tylko automat, który decyduje, o której godzinie dom zużywa prąd. Żeby to robić dobrze, musi widzieć osobno każde duże urządzenie w domu.
- Przez 110 dni ze 153 dom w południe oddawał prąd z paneli do sieci za grosze, a wieczorem i rano kupował go z powrotem kilka razy drożej. Na tej różnicy HEMS zarabia.
- Grzanie wody udało się przesunąć na godziny słońca: 61% energii zużył bojler wtedy, gdy panele dawały więcej, niż dom potrzebował.
- Ogrzewania jeszcze nie: tylko 19% szło z prądu z paneli, a najwięcej prądu dom kupował między 6 a 8 rano, po droższej stawce.
- Z autem elektrycznym i pracą zdalną 76% ładowania mogłoby iść ze słońca. To 239 zł mniej w pięć miesięcy niż przy ładowaniu nocą.
- Latem to małe kwoty: cały prąd kupiony przez pięć miesięcy kosztował około 380 zł. Zimą przesunięcie ogrzewania na tańsze godziny jest warte szacunkowo 350-700 zł w cztery miesiące.
Jeśli zbierasz oferty na fotowoltaikę, pompę ciepła albo domowy akumulator, prędzej czy później zobaczysz w nich skrót HEMS - zwykle w zdaniu „system HEMS zoptymalizuje zużycie energii”. Rzadko ktoś wyjaśnia, co to konkretnie robi i ile dzięki temu oszczędzasz.
HEMS (Home Energy Management System) to system zarządzania energią w domu. Najprościej: automat, który decyduje, o której godzinie dom zużywa prąd. Nie wytwarza energii i jej nie przechowuje - przestawia w czasie to, co może poczekać, na przykład grzanie wody z rana na południe, kiedy działają panele. Pokazujemy to na pięciu miesiącach pomiarów z prawdziwego domu.
Co HEMS robi
- Mierzy, ile prądu zużywa każde duże urządzenie. Nie tylko cały dom na liczniku przy skrzynce, ale osobno pompa ciepła, bojler, płyta indukcyjna, ładowarka do auta.
- Przesuwa w czasie to, co może poczekać: grzanie wody, ładowanie auta, ogrzewanie podłogowe (wylewka długo trzyma ciepło).
- Pilnuje, żeby nie wybiło zabezpieczeń, kiedy kilka dużych urządzeń włączy się naraz. Pisaliśmy o tym przy ładowarce do auta i mocy przyłączeniowej.
HEMS w falowniku a HEMS w automatyce domu
Pod tą samą nazwą sprzedawane są dwie różne rzeczy. HEMS w falowniku to funkcja w aplikacji producenta fotowoltaiki (falownik zamienia prąd z paneli na taki, jak w gniazdkach). HEMS w automatyce domu działa w sterowniku w skrzynce z bezpiecznikami i widzi każde urządzenie, które ma własny licznik.
| HEMS w falowniku | HEMS w automatyce domu | |
|---|---|---|
| Co widzi | Produkcję paneli, akumulator, zużycie całego domu | Zużycie każdego dużego urządzenia osobno: pompy ciepła, bojlera, ładowarki, płyty |
| Czym steruje | Akumulatorem; zwykle też ładowarką i grzałką, jeśli są tej samej marki | Każdym urządzeniem, które da się włączyć z rozdzielnicy, niezależnie od marki |
| Ogrzewanie | Najczęściej wcale | Pokój po pokoju: może dogrzać salon, a sypialnię zostawić |
| Ochrona przed wybiciem zabezpieczeń | Widzi tylko sumę dla całego domu | Pilnuje osobno każdego z trzech przewodów zasilających dom |
| Koszt | Zwykle w cenie falownika | Licznik na urządzenie: ok. 850 zł, dla urządzeń trójfazowych ok. 1 500 zł netto. Komplet na pompę ciepła, bojler i główne zasilanie to około 4 tys. zł netto - o ile dom i tak ma automatykę |
Falownik wystarczy, jeżeli w domu nie ma pompy ciepła ani ogrzewania podłogowego, a akumulator, ładowarka i grzałka są jednej marki. Kiedy dochodzi ogrzewanie albo urządzenia różnych producentów, falownik nie widzi większości tego, co dałoby się przesunąć.
Skąd mamy dane
Dom, który mierzymy, ma pompę ciepła z ogrzewaniem podłogowym, panele o mocy 10 kWp, domowy akumulator 10 kWh i HEMS w automatyce z piętnastoma licznikami - po jednym na każde duże urządzenie i grupę gniazdek. To ten sam dom, na którym liczyliśmy pojemność magazynu energii.
Dom płaci za prąd w taryfie dwustrefowej G12 w PGE, czyli ma dwie stawki:
- 0,54 zł za kilowatogodzinę w nocy (22-6) i po południu (15-17),
- 1,10 zł w pozostałych godzinach.
To pełne ceny z rachunku, razem z opłatą za przesył prądu, która w nocy też jest niższa. Za prąd z paneli wysłany do sieci dom dostaje około 0,20 zł za kilowatogodzinę.
Mierzyliśmy od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2026, czyli 153 dni. Liczniki na poszczególnych urządzeniach działają dopiero od końca marca, więc szczegóły dotyczą wiosny i lata. Zimę szacujemy z licznika całego domu.
Pięć miesięcy w liczbach
| kWh | |
|---|---|
| Prąd z paneli | 6 929 |
| Wysłane do sieci | 2 546 |
| Kupione z sieci | 413 |
| Do akumulatora / z akumulatora | 1 242 / 1 157 |
| Ogrzewanie | 381 |
| Ciepła woda | 401 |
| Klimatyzacja | 291 |
| Gniazdka | 1 210 |
Na pierwszy rzut oka nie ma czym zarządzać: dom kupił 413 kWh, a oddał sześć razy więcej. Tyle że oddawał w innych godzinach, niż kupował.
Siedem dni na dziesięć: oddaje tanio, kupuje drogo
W 110 dniach ze 153 dom tego samego dnia oddał do sieci ponad 2 kWh i kupił ponad 1 kWh. W południe nadmiar prądu z paneli szedł do sieci po 0,20 zł, a wieczorem i rano dom kupował prąd po 0,54 albo 1,10 zł.
Każda kilowatogodzina, którą uda się zużyć w południe zamiast kupić później, jest warta 0,90 zł, jeśli zastępuje prąd po droższej stawce, i 0,34 zł, jeśli po tańszej. Na tej różnicy HEMS zarabia przy fotowoltaice - i na niczym więcej. Co w tym domu udało się przesunąć?
| Co zużywa prąd | Ile | Gdy panele dawały za dużo | Gdy dom kupował prąd |
|---|---|---|---|
| Ciepła woda | 401 kWh | 61% | 20% |
| Klimatyzacja | 291 kWh | 56% | 7% |
| Gniazdka | 1 210 kWh | 44% | 26% |
| Ogrzewanie | 381 kWh | 19% | 50% |
Ciepła woda: przesunięcie działa
240 z 401 kWh bojler zużył o 10:00, kiedy panele już produkują, a domownicy są w pracy. Kolejne 73 kWh przypadło na 4-6 rano, po tańszej stawce, w dni bez słońca.
Bojler działa jak akumulator, tylko na ciepło: woda nagrzana w południe jest ciepła wieczorem. Wystarczy, że system wie, kiedy panele dają nadmiar prądu, i wtedy włącza grzałkę albo pompę ciepła.
Klimatyzacja: zbieg okoliczności, nie zasługa sterowania
56% prądu zużytego przez klimatyzację przypadło na godziny, w których panele dawały za dużo. Wygląda to na sukces, ale HEMS nie miał z tym nic wspólnego: klimatyzacja pracuje, kiedy jest gorąco, a gorąco jest wtedy, kiedy świeci słońce.
Za zasługę sterowania można uznać tylko to, co bez niego działoby się o innej godzinie.
Ogrzewanie: do poprawy
W kwietniu ogrzewanie zużyło 303 kWh, a dom oddał do sieci 427 kWh. Teoretycznie prąd z paneli wystarczyłby na całe grzanie. W praktyce pompa ciepła grzeje głównie od 2 do 8 rano. Między 6 a 9 dom kupił 99 kWh - prawie co czwartą kilowatogodzinę z całych pięciu miesięcy - i za każdą zapłacił 1,10 zł.
Harmonogram ogrzewania ustawiono z myślą o wygodzie, zanim na dachu pojawiły się panele, i od tamtej pory nikt go nie zmieniał. Tak jest w wielu domach: HEMS daje możliwość, ale oszczędność pojawia się dopiero wtedy, gdy ktoś zmieni ustawienia.
Wylewka długo trzyma ciepło, więc wiosną ogrzewanie może pracować od dziesiątej na prądzie z paneli, a nie o siódmej na kupionym. Nie trzeba nowego sprzętu, tylko reguły w sterowniku, która sprawdza prognozę pogody. To następna rzecz, którą w tym domu zmieniamy.
Ile to jest w złotówkach
Latem niewiele:
- Cały prąd kupiony przez pięć miesięcy kosztował około 380 zł.
- Grzanie wody w południe zamiast w nocy dało około 85 zł, czyli niecałe 20 zł miesięcznie. Mało, bo w nocy prąd i tak jest tani, a nadmiar z paneli też ma swoją cenę: wysłany do sieci dałby 0,20 zł.
- Przestawienie porannego ogrzewania dałoby około 75 zł, prawie wszystko w kwietniu.
A zimą? Zupełnie inna skala. Od listopada do lutego ten dom kupił 5 536 kWh prądu za około 4 790 zł, z czego 58% po droższej stawce. Panele dały w styczniu 5 kWh przez cały miesiąc, więc na słońce nie ma czego przesuwać - ale można przesuwać na tańsze godziny.
Samo ogrzewanie zużyło po droższej stawce co najmniej 1 250 kWh. Każda kilowatogodzina przeniesiona na noc to 0,56 zł mniej. Podłoga utrzyma ciepło przez kilka godzin, ale nie przez całą dobę, więc w praktyce da się przesunąć od połowy do całości tej energii: około 350-700 zł w cztery zimowe miesiące, czyli 90-175 zł miesięcznie. Latem to samo dawało 20 zł.
To szacunek: liczników na samym ogrzewaniu zimą jeszcze nie było, więc wyliczyliśmy je z licznika całego domu, odejmując typowe zużycie z maja, kiedy ogrzewanie prawie nie pracuje. Po tym sezonie podamy dokładne liczby.
Dlatego jeżeli ktoś obiecuje, że HEMS „zwróci się z oszczędności na fotowoltaice”, warto dopytać, jak to policzył. Na fotowoltaice latem HEMS zarabia grosze. Pieniądze są zimą, na ogrzewaniu.
Auto elektryczne
Dom nie ma auta elektrycznego, więc policzyliśmy na tych samych danych, co by było przy 30 km dziennie. Samo ustawienie ładowania na 22:00, po tańszej stawce, obniża koszt prawie o połowę - z 893 do 496 zł w pięć miesięcy - i nie wymaga HEMS-a. HEMS, który ładuje auto prądem z paneli, dokłada do tego 96 zł, jeśli codziennie dojeżdżasz do pracy, i 239 zł, jeśli auto w dzień stoi pod domem - wtedy trzy czwarte ładowania idzie ze słońca.
Domowy akumulator
Akumulator ładowany tylko z paneli zwraca się w tym domu po 15,3 roku. Ładowany dodatkowo w nocy, po tańszej stawce, i oddający prąd w dzień - po 8,8 roku. Liczyliśmy to we wpisie o magazynie energii.
Kiedy HEMS nie jest potrzebny
- Nie masz paneli, auta elektrycznego ani pompy ciepła. Nie ma czego przesuwać - wystarczy zegar na bojlerze.
- Masz tylko panele z akumulatorem. Coraz więcej falowników samo ładuje akumulator w nocy i uwzględnia prognozę pogody. Pełny HEMS dołoży wtedy latem kilkanaście złotych miesięcznie.
- Nie chcesz, żeby urządzenia włączały się według ceny prądu. Z HEMS-em pralka rusza o 11, a podłoga grzeje w południe. Jeśli to przeszkadza, system będzie ciągle wyłączany i nic nie zaoszczędzi.
HEMS ma sens, gdy w domu są co najmniej dwie z trzech rzeczy: pompa ciepła, auto elektryczne, domowy akumulator. I gdy decyzja zapada przed tynkowaniem, bo liczniki dla dużych urządzeń montuje się razem z resztą instalacji - później to kucie i dodatkowe koszty.
Policzmy to dla Twojego domu
HEMS opłaca się dokładnie w takim stopniu, w jakim w domu jest co przesuwać. Które urządzenia to są i ile prądu dziennie wchodzi w grę, liczymy przy projekcie instalacji, razem ze sprawdzeniem, czy przyłącze wystarczy na wszystkie urządzenia.
Zrób wycenę online → Pierwsza jest bezpłatna i powie też, kiedy HEMS nie jest Ci potrzebny.